«Ұсынымдар әзірлей отырып, индустриялық-инновациялық дамуға бағытталған бюджет қаражатын пайдалану тиімділігіне аудит жүргізудің әдіснамалық тәсілдерін зерттеу».
Зерттеу шеңберінде индустриялық-инновациялық дамуға бағытталған бюджет қаражатын пайдалану тиімділігіне аудит жүргізу бойынша Қазақстан Республикасының нормативтік және құқықтық базасына талдау жүргізілді. Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитеті (бұдан әрі – есеп комитеті) индустриялық-инновациялық дамуға бағытталған бюджет қаражатын пайдалану тиімділігіне аудит жүргізу бөлігінде (соңғы 3 жылда) өткізген аудиторлық (бақылау) іс-шараларының нәтижелеріне талдау жүргізілді.
Қазақстан Республикасының индустриялық-инновациялық дамуының 2015-2019 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы; Қазақстан Республикасының индустриялық-инновациялық дамуының 2015-2019 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасының іс-шаралар жоспары; Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігінің 2019-2021 жылдарға арналған бюджеттік бағдарламалары талданды.
Зерттеу нәтижелері негізінде индустриялық-инновациялық дамудың мемлекеттік бағдарламасының тиімділігін бағалау мәселелері бойынша аудит жүргізу бойынша ұсынымдар әзірленді.
«Осы мақсаттарға бюджет қаражатын пайдалануға талдау жүргізе отырып, Қазақстанның инфрақұрылымдық даму тиімділігіне аудит жүргізудің әдіснамалық тәсілдерін зерттеу».
Зерттеу шеңберінде материалдарды жинау және талдау және инфрақұрылымдық дамуға бағытталған бюджет қаражатын пайдалану тиімділігіне аудит жүргізу бойынша Қазақстан Республикасының нормативтік және құқықтық базасын зерделеу және талдау жөніндегі есептерді дайындау; республикалық, республикалық бюджеттердің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитеті (соңғы 3 жылда) өткізген аудиторлық (бақылау) іс-шараларының нәтижелерін талдау бойынша жұмыс жүргізілді. инфрақұрылымдық дамуға бағытталған бюджет қаражатын пайдалану тиімділігіне аудит жүргізу бөлігінде; мемлекеттік жоспарлау жүйесінің нормативтік құқықтық актілерін, стратегиялық және бағдарламалық құжаттарды талдау, мемлекеттік қаражатты пайдаланудың әсерін бағалау бөлігінде мемлекеттік аудит жүргізу практикасын зерделеу және талдау жөніндегі жұмыстар.
«Нұрлы жер» және «Нұрлы жол» мемлекеттік бағдарламалары қаралды, инфрақұрылымдық дамуға бағытталған бюджет және өзге де қаражатты пайдалану талданды.
Мемлекеттік аудитті дамытудың қазіргі заманғы үрдістеріне, жинақталған отандық тәжірибеге негізделген инфрақұрылымдық даму тиімділігіне аудит жүргізудің әдіснамалық тәсілдері айқындалды.
Зерттеу нәтижесі инфрақұрылымдық даму тиімділігіне мемлекеттік аудит жүргізудің тұжырымдамалық тәсілдерін айқындау болды:
Аудит тақырыбын тұжырымдау бойынша ұсыныстар әзірленді;
Инфрақұрылымдық даму саласындағы тиімділік аудиті іс-шарасын өткізу алгоритмі ұсынылды;
Инфрақұрылымдық дамудың жұмыс істеу тетігін құрайтын негізгі нормативтік-құқықтық актілердің тізбесі қалыптастырылды;
Инфрақұрылымдық даму тиімділігін бағалау көрсеткіштері мен өлшемдерін қалыптастыруға қойылатын талаптар әзірленді;
Тиімділік аудитін жүргізу әдістерін таңдау алгоритмі ұсынылды;
Тиімділік аудитін жүргізу стратегиясын қалыптастыру бойынша ұсынымдар әзірленді;
Тиімділік аудиті барысында белгіленген бұзушылықтардың әсерін бағалау және қаражатты тиімсіз пайдалану тәсілдерін айқындауға қойылатын талаптар әзірленді;
ТКШ саласындағы инфрақұрылымдық даму тиімділігінің мемлекеттік аудиті шеңберінде шешілетін міндеттер мен қаралатын мәселелердің үлгілік тізбесі ұсынылған;
Сумен жабдықтау инфрақұрылымын дамыту тиімділігіне аудит жүргізу бағытында инфрақұрылымдық даму тиімділігіне аудит жүргізу жөнінде ұсыныстар әзірленді;
Энергетикалық инфрақұрылым тиімділігіне аудит жүргізу бағытында инфрақұрылымдық даму тиімділігіне аудит жүргізу жөнінде ұсыныстар әзірленді;
Жол инфрақұрылымын дамыту тиімділігіне аудит жүргізу бағытында инфрақұрылымдық даму тиімділігіне аудит жүргізу жөнінде ұсыныстар әзірленді.
«ЖАО-ның борыштық саясатын басқару тиімділігіне аудит жүргізудің әдіснамалық тәсілдерін зерттеу».
Зерттеу аясында ЖАО-ның борыштық саясатын басқару тиімділігі аудитінің шетелдік тәжірибесіне талдау жүргізілді. ЖАО борыштық саясатын басқарудың тиімділігіне аудит жүргізуге шет елдердің ЖАО тәсілдері айқындалды. Борыштық саясатты басқару тиімділігіне аудит жүргізуді регламенттейтін ережелердің болуы тұрғысынан ИНТОСАИ стандарттары талданды. Келісілген елдерде өңірлік деңгейде борыштық саясатты реттеуге талдау жүргізілді; ЖАО борыштық саясатын басқарудың тиімділігіне аудит жүргізуге шет елдердің салыстырмалы талдауы жүргізілді. Жергілікті атқарушы органдардың борышы кең мағынада зерделенді. Сондай-ақ: ЖАО борыштық саясатын басқарудың тиімділігіне аудит жүргізуге қатысты нормативтік-құқықтық актілер; ЖАО борыштық саясатын басқарудың тиімділігіне аудит жүргізу бөлігінде есеп комитетінің аудиторлық (бақылау) іс-шараларының нәтижелері талданды. Зерттеу барысында ЖАО-ның борыштық саясатының тәуекелдері айқындалды және олардың борыштық міндеттемелерін тиімді басқаруды қамтамасыз ету бойынша ұсынымдар әзірленді. Зерттеу нәтижесі ЖАО борыштық саясатын басқару тиімділігі бойынша әзірленген ұсынымдар, ЖАО борыштық саясатын басқару тиімділігіне аудит жүргізу тәсілдері, ЖАО борышын қалыптастыру және басқару аудитін жүргізу бойынша әзірленген әдістеме болды.
«Өңірлердің даму деңгейін теңестіру саясатын іске асырудың тиімділігіне аудит жүргізудің әдіснамалық тәсілдерін бюджетаралық қатынастарды жетілдіру және өңірлердің бюджетпен қамтамасыз етілуінің оңтайлы моделін әзірлеу бойынша ұсынымдар әзірлей отырып зерттеу».
Зерттеу аясында шетелдік ЖАО тәжірибесі зерделенді, өңірлерді теңестіру саясатын іске асыру мәселелерін реттейтін нормативтік құқықтық база қаралды.
Мыналар: ҚР қолданыстағы заңнамасына, өңірлердің бюджетаралық қатынастары мен бюджеттік қамтамасыз етілу жүйесіне талдау; өңірлердің даму деңгейін теңестіру саясатын іске асыру мәселелерін регламенттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілеріне талдау; өңіраралық диспропорциялардың пайда болуы мен өсуіне әкелетін бюджетаралық қатынастардың қолданыстағы жүйесіндегі проблемаларды талдау, өңірлердің кірістерін теңестіруде республикалық бюджеттен нысаналы трансферттер мен субвенциялардың рөлі жүргізілді.
Зерттеу нәтижесі бюджетаралық қатынастарды жетілдіру және өңірлердің бюджеттік қамтамасыз етілуінің оңтайлы моделін әзірлеу бойынша әзірленген ұсынымдар; өңірлердің даму деңгейін теңестіру саясатын іске асыру тиімділігіне аудит жүргізу тәсілдері, сондай-ақ республикалық бюджеттен облыстық бюджеттерге берілетін жалпы сипаттағы трансферттер мен нысаналы трансферттерді жоспарлау және пайдалану тиімділігіне аудит шеңберінде талдамалық жұмыс болып табылады.
«Мемлекеттік меншікті жекешелендірудің мемлекеттік аудитін жоспарлау мен жүргізудің әдіснамалық негіздері мен халықаралық практикасын зерттеу».
Зерттеу аясында шет елдердің 33 ЖАО сайттары талданды, нәтижесінде бес шет елдің тізімі анықталды, олардың нормативтік-әдістемелік базасы мен аудит практикасы зерделеніп, талдануы керек. Шет елдердің жоғары аудиторлық мекемелерінің жекешелендіру тиімділігі аудитінің нормативтік-әдіснамалық базасына салыстырмалы талдау жүргізілді. Сондай-ақ, жекешелендіру аудитін жүргізуді регламенттейтін ережелердің болуы тұрғысынан ИНТОСАИ стандарттарына талдау жасалды.
Сондай-ақ, мемлекеттік мүлікті басқаруды реттейтін, жекешелендіру саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының құқықтық актілеріне шолу жасалды. Ресми Интернет-ресурстардан алынған статистикалық және есептік деректер негізінде жекешелендіру бағыттарына, процестері мен нәтижелеріне талдау жүргізілді.
Есеп комитеті 2016-2020 жылдары жүргізген жекешелендіру саласындағы аудиторлық іс-шаралардың әдіснамасы мен нәтижелерін талдау бойынша жұмыс жүргізілді. Зерттеудің нәтижесі жекешелендіру тиімділігіне аудит жүргізу бойынша әдіснамалық басшылықтың жобасы және оны пилоттық тестілеу болды.
«Зілзалалар (Төтенше жағдайлар) кезінде көмекке аудит жүргізудің әлемдік тәжірибесін және әдіснамалық басшылықты әзірлей отырып, мемлекеттік Төтенше бюджеттің атқарылуына аудитті зерттеу».
Зерттеу шеңберінде апаттар кезінде БҰҰ-ға көмек көрсету шеңберінде қолданылатын теориялық және практикалық сипаттағы материалдар, сондай-ақ «апат», «төтенше жағдай» ұғымдарының мазмұнын ашу, төтенше жағдайлардың қолданыстағы жіктемелерімен, Төтенше жағдайлар кезінде халықты қорғау жөніндегі қағидаттар мен іс-шаралармен танысу мақсатында отандық тәжірибеде пайдаланылатын нормативтік материалдар жинақталды, сондай-ақ олардың алдын алу бойынша алдын алу шараларын жүзеге асыру; INTOSAI стандарттары негізінде шет елдердің тәжірибесінде Төтенше жағдайлар кезінде көмекке аудит жүргізу тәртібін көрсететін материалдар жүйелендірілді және зерделенді; Жапония, Непал, Австралия сияқты шет елдердің ЖАО аудиторлық материалдары негізінде төтенше жағдайдың түріне байланысты апаттар (төтенше жағдайлар) кезінде көмекке аудит құру және жүргізу тетігі айқындалды, АҚШ, Әзірбайжан, Беларусь, Венгрия, Молдова, Польша, Ресей Федерациясы және Украина; Төтенше және әскери жағдай кезінде енгізілетін төтенше бюджетке байланысты материалдар қаралды.
Сондай-ақ, Қазақстан Республикасындағы Төтенше жағдайларды реттеудің құқықтық және әдіснамалық негізі қорытылып, талданды, азаматтық қорғаудың мемлекеттік жүйесі қаралды; төтенше жағдайлардың алдын алу және оларды жою саласының ағымдағы жай-күйіне және олардың салдарына талдау жүргізілді, өткізілетін іс-шараларды қаржыландыру тетігі мен көздері қаралды; төтенше бюджетті әзірлеу, енгізу және тоқтату негіздеріне қатысты заңнама жинақталды, сондай-ақ COVID 19-ға және республикалық бюджетті қалыптастырудың, нақтылаудың және орындаудың ерекше тәртібін енгізуге байланысты ағымдағы жай-күй қаралды. Бұдан басқа, 2015-2019 жылдар аралығында ҚР Үкіметінің резервінен бөлінген қаражатқа талдау жүргізілді.
Аудиторлық іс-шаралардың заңнамаға сәйкестігі, Төтенше жағдайлар кезінде көзделген шаралар, төтенше жағдайлардың алдын алуға және жоюға бөлінген бюджет қаражатын пайдаланудың негізділігі мен тиімділігі, сондай-ақ ҚР Үкіметінің резервінен бөлінген және ТЖ салдарын жою жөніндегі іс-шараларды жүргізуге бағытталған қаражатты тиімді пайдалану мәніне талдау жүргізілді.
Зілзалалар (Төтенше жағдайлар) кезінде көмекке аудит жүргізу саласындағы шетелдік тәжірибені, халықаралық стандарттарды, Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін және табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайлардың алдын алу және оларды жою саласындағы аудит нәтижелерін және олардың салдарын зерделеу нәтижелеріне сүйене отырып, зілзалалар (Төтенше жағдайлар)кезінде көмекке аудит жүргізу жөніндегі әдіснамалық басшылықтың жобасы әзірленді; төтенше бюджеттің атқарылуы аудитінің ерекшеліктері айқындалды және аудиттің осы түрінің тақырыбына, нысанасына, нақты өлшемшарттары мен мәселелеріне қатысты ұсыныстар әзірленді.