Зерттеу қызметі
РМК қызметінің негізгі түрлерінің бірі мемлекеттік қаржылық бақылаудың өзекті мәселелері бойынша қолданбалы ғылыми зерттеулер жүргізу болып табылады.
2015 жылы РМК 2 тақырып бойынша зерттеулер жүргізді:»ИНТОСАИ стандарттарына сәйкес сыртқы қаржылық бақылау органдарының шоғырландырылған қаржылық есептілігіне аудит жүргізу бойынша қолданбалы зерттеу»;
«Пилоттық жоба негізінде сыналған әдіснамалық нұсқаулықты әзірлеумен сәйкестік аудитін жоспарлау және жүргізу ерекшеліктерінің озық халықаралық тәжірибесін зерттеу».
Зерттеулер шеңберінде мемлекеттік қаржылық бақылаудың үздік әлемдік тәжірибелеріне шолу жасау, сондай-ақ әдеби көздерді, оның ішінде сыртқы мемлекеттік аудит саласындағы нормативтік құқықтық актілерді жинау, зерделеу, жүйелеу және талдау, сондай-ақ зерттеу бағыттарының оңтайлы нұсқасын айқындау мақсатында ағымдағы жай-күй бойынша талдамалық жұмыс жүргізілді. Зерттеудің әрбір тақырыбы зерттеу нәтижелерінің пилоттық режимінде тестілеуді қамтыды.
Зерттеудің барлық тақырыптары Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінің Ғылыми-әдістемелік кеңесінде мақұлданды және тәуелсіз сараптаманың оң қорытындысы бар.
Зерттеулер аясында екі процедуралық стандарт пен үш Нұсқаулықтың жобалары жасалды.
Зерттеудің негізгі нәтижелері.
«ИНТОСАИ стандарттарына сәйкес сыртқы қаржылық бақылау органдарының шоғырландырылған қаржылық есептілігіне аудит жүргізу бойынша қолданбалы зерттеу»
Сәйкестік аудитін жоспарлау және жүргізу ерекшеліктерінің озық халықаралық практикасын зерттеу шеңберінде 14 шет елдің ЖҚҚК нормативтік-әдістемелік базасына талдау жүргізілді, оның ішінде сәйкестік аудитін жүргізудің ISSAI стандарттарын енгізу тәжірибесі. Бұл сыртқы мемлекеттік сәйкестік аудитін жүргізудің негізгі ерекшеліктерін анықтауға және Қазақстанда мемлекеттік аудитке көшудің әдіснамалық базасын дайындау кезінде ескеруге болатын сәйкестік аудитін жүргізу тәжірибесінің құрамдас бөліктерін анықтауға мүмкіндік берді.
Жүргізілген талдау сәйкестік аудитінің әдіснамалық базасына қойылатын негізгі талаптарды қалыптастыруға мүмкіндік берді. Осы талаптардың негізінде сәйкестік аудитін жүргізудің әдіснамалық құралдары, атап айтқанда сәйкестік аудитін жүргізудің рәсімдік стандарты және сәйкестік аудитін жүргізу бойынша әдіснамалық басшылық әзірленді. Осы жобаларды тәжірибеде сынақтан өткізу мақсатында Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі атынан бюджеттік бағдарламалар әкімшісіне аудиторлық тексеру жүргізу шеңберінде рәсімдік стандарт жобаларына және мемлекеттік секторға сәйкестік аудитін жүргізу жөніндегі басшылыққа пилоттық тестілеу өткізілді. Пилоттық тестілеудің және жүргізілген талдаудың бастапқы нәтижелері негізінде қабылданған «мемлекеттік аудит және қаржылық бақылау туралы»ҚР Заңын ескере отырып, сәйкестік аудитінің рәсімдік стандартының жобасын өзектендіру жүргізілді.
Осы зерттеудің нәтижелері сәйкестіктің сыртқы мемлекеттік аудитін жетілдіру және есеп комитеті жұмысының тиімділігін арттыру жөніндегі жұмысты жалғастыруға мүмкіндік береді.
Зерттеудің осы тақырыбы бойынша Мәскеу қаласында (РФ) өткен Халықаралық ғылыми-практикалық конференцияның мерзімді басылымы мен ғылыми жарияланымдар жинағында екі мақала жарияланды.
«Пилоттық жоба негізінде сыналған әдіснамалық нұсқаулықты әзірлеумен сәйкестік аудитін жоспарлау және жүргізу ерекшеліктерінің озық халықаралық тәжірибесін зерттеу».
ИНТОСАИ стандарттарына сәйкес сыртқы қаржылық бақылау органдары шоғырландырылған қаржылық есептілікке аудит жүргізу бойынша қолданбалы зерттеу жүргізудің мақсаты шоғырландырылған қаржылық есептілікке аудит жүргізу бойынша рәсімдік стандарттың және басшылықтың әзірленген жобаларын жетілдіру және практикалық іске асыру болып табылады.
Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінің бақылау іс-шаралары шеңберінде «ЦИФН» РМК мамандары рәсімдік стандарт жобаларын және қаржылық есептілікке аудит жүргізу жөніндегі басшылықты іс жүзінде қолдана отырып, бюджеттік бағдарламалар әкімшісінің шоғырландырылған қаржылық есептілігіне аудит жүргізді.
Пилоттық тестілеу және «мемлекеттік аудит және қаржылық бақылау туралы» заңды және оны іске асыру үшін әзірленген нормативтік құқықтық актілердің, стандарттар мен басшылықтардың жобаларын талдау нәтижелері бойынша «ЦИФН» РМК рәсімдік стандарттың және қаржылық есептілік аудитін жүргізу жөніндегі басшылықтың жобаларын өзектендірді, сондай-ақ қаржылық есептілік аудитін жүргізу үшін жағдайлар жасау жөнінде ұсыныстар мен ұсынымдар әзірленді мемлекеттік сектордағы есептілік.
ИНТОСАИ стандарттары негізінде құрылған процедуралық стандарт жобасы ұлттық заңнамаға және қазіргі тәжірибеге бейімделді. Атап айтқанда, оның ережелерінің «мемлекеттік аудит және қаржылық бақылау туралы» заңның нормаларына және заңға тәуелді актілерге сәйкестігі қамтамасыз етілді.
Қаржылық есептілік аудитін жоспарлау, жүргізу және аяқтау рәсімдерінің егжей-тегжейлі сипаттамасын қамтитын қаржылық есептілік басшылығының жобасы бухгалтерлік есеп саласындағы қазақстандық заңнамада көзделген есепке алу баптары мен қаржылық есептілік нысандары бойынша аудит әдістемелері бөлігінде айтарлықтай пысықталды.
Шоғырландырылған қаржылық есептілік аудиті бойынша басшылықтың жобасында жоспарлау, аудиторлық рәсімдерді жүргізу және белгілі бір ерекшелігі бар бағыттар бойынша шоғырландырылған қаржылық есептіліктің дұрыстығы туралы пікір қалыптастыру кезеңдеріндегі бірқатар ерекшеліктер нақтыланды.
Шоғырландырылған және жекелеген қаржылық есептілік аудиті бөлігінде республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінің жаңа функцияларын іске асыруға ықпал ететін аудит әдіснамасын қолдану ИНТОСАИ стандарттарына сәйкес келетін мемлекеттік аудит жүргізуге жәрдемдеседі деп санаймыз.